راهنمای صرافی‌ها

برای استفاده‌ی از صرافی‌ها، اگر می‌خواید با پول‌های فیات (ریال، دلار و…) سر و کار داشته باشید معمولا ابتدا نیاز به احراز هویت دارید. بعدش می‌تونید ارزی رو که در اختیار دارید واریز کنید و پس از معامله اون با سایر کاربرها، ارز مد نظرتون رو برداشت کنید که در ادامه این موارد رو توضیح می‌دم. همینطور کار کردن با صرافی‌ها ممکنه مخاطراتی داشته باشه که در انتها به این موارد پرداخته می‌شه.

احراز هویت

در بیشتر صرافی‌ها، به خصوص برای تبدیل پول فیات به رمزارزها نیاز به احراز هویت دارید تا مشخص بشه پول متعلق به خودتون هست و از راه درستی هم کسب شده. در اکسچنج‌های بین‌المللی که ما ازشون برای تبدیل رمزارزهای مختلف به هم استفاده می‌کنیم، معمولا تا رقم مشخصی تبدیل و برداشت نیاز به احراز هویت نداره. که البته همه‌شون پس از مدتی به این سوق پیدا می‌کنن که مشتریانشون رو احراز هویت کنن. برای معاملات با دلارهای مجازی مثل تتر و ترو USD احتمال احراز هویت بیشتر می‌شه. و اگر طرف معامله ارزهای فیات مثل دلار، یورو یا ریال باشه و بخواید این ارزها رو برداشت یا مخصوصا واریز بکنید، احراز هویت قطعی می‌شه.

احراز هویت معمولا به این شکل هست که از شما خواسته می‌شه به همراه پاسپورت، کارت اقامت (یا هر مدرکی که نشون بده مقیم هستید)، یک نوشته با اسم صرافی و تاریخ روز و… یک عکس سلفی از خودتون بگیرید و ارسال کنید. در صرافی‌های داخلی هم ممکنه معادل همین مدارک رو از شما به شکل سلفی درخواست کنن. یا ممکنه آسون‌تر بگیرن فقط از شما قبض تلفن برای احراز آدرس بخوان و همینطور با شما تماس بگیرن (یا بخوان که تماس بگیرید). کارت‌های بانکی‌تون رو هم باید ثبت کنید و مدارک هویتی مثل کارت ملی و شناسنامه ارائه بدید.

نحوه‌ی استفاده

صرافی‌های پلتفرمی یک کیف پول در اختیار شما قرار می‌دن که ابتدا باید اون رو با ارز مبداتون پر کنید. و بعد از انجام تبدیل ارز مقصدتون رو می‌تونید از کیف پول اون سایت برداشت و به حساب شخصی‌تون منتقل کنید. برای معامله بعضی اکسچنج‌ها یک حالت ساده دارن که به کمک اون می‌تونید تبدیل مورد نظرتون رو با بهترین نرخ پیشنهادی در بازار اون صرافی معامله کنید. یا اینکه در حالت عادی می‌تونید پیشنهاد مورد نظرتون رو بدید و اگر مشتری براش پیدا همه یا بخشی از کوین‌های شما تبدیل می‌شه و معامله جوش می‌خوره.

چیز پیچیده‌ای وجود نداره ولی با یک مثال بخوام توضیح بدم، فرض کنید در بازار یک اکسچنج خاص، پیشنهاد خریدی با قیمت ۹۹۸ دلار به ازای یک بیت‌کوین وجود داره و از طرفی فروشنده‌ای حاضر هست یک بیت‌کوین رو با قیمت ۱۰۰۲ دلارعرضه کنه. شما هم تصمیم دارید یک بیت‌کوین خریداری کنید. می‌تونید در لحظه ۱۰۰۲ دلار بدید و کوین‌های فروشنده با قیمت ۱۰۰۲ رو بخرید. (کاری که حالت ساده خرید هم برای شما انجام می‌ده) یا اینکه پیشنهاد خرید خودتون رو مثلا با ۱۰۰۰ دلار به ازای هر بیت‌کوین ثبت کنید و منتظر بشید که شاید فروشنده‌ای با این قیمت پیدا بشه. اگر هم تصمیم بگیرید که مثلا بیت‌کوین‌تون رو با قیمت ۹۰۰ دلار خریداری کنید، می‌تونید پیشنهادتون رو ثبت کنید. اما باید در نظر داشته باشید که تعداد زیادی وجود دارن که حاضرن با قیمت‌هایی مابین ۹۰۱ تا ۹۹۸ بیت‌کوین بخرن و بنابراین ممکنه شما هیچ موقع موفق به خرید با این قیمت نشید. بالطبع مگر اینکه فروش بیشتر بشه و قیمت به ۹۰۰ دلار برسه.

دقت کنید که اختلاف بین ۹۹۸ دلار و ۱۰۰۲ دلار که در فرض مطرح شد، به اصطلاح spread گفته می‌شه و به صورت درصدی بیان می‌شه. و هرچی که حجم بازار اون اکسچنج بزرگ باشه و پیشنهادهای خرید و فروش بیشتر باشن، این درصد پایین‌تر هست و در خرید و فروش شما ضرر کمتری از شکاف قیمتی متحمل می‌شید.

کارمزدها و هزینه‌ها

تقریبا همه‌ی صرافی‌ها برای واریز رمزارزها از شما کارمزدی دریافت نمی‌کنند. برای واریز پول فیات در صرافی‌های خارجی و کارت به کارت در صرافی‌های داخلی ممکنه وجهی ازتون کسر کنن که با مرور مراحل پرداخت می‌تونید از این موارد مطمئن بشید.

برای معامله (خرید یا فروش) معمولا به صورت درصدی از شما کارمزد کسر می‌شه. مثلا ۱۰۰ میلیون برای خرید یک بیت‌کوین واریز می‌کنید و سایت ۰.۵% اون رو که در این مثال برابر با ۵۰۰ هزار تومن می‌شه از مبلغ پرداختی شما (یا ارز دریافتی‌تون) کسر می‌کنه و برای خودش برمی‌داره. این کارمزد در صرافی‌های مختلف می‌تونه بسیار متفاوت باشه. برخی از صرافی‌ها از پیشنهاد دهنده‌ی قیمت (Maker)، به نسبت پذیرنده‌ی پیشنهاد (Taker) درصد کمتری (یا حتی در حالت‌های خاصی ۰%) کارمزد می‌گیرن.

اگر موجودی شما زیاد نیست، برای برداشت ممکنه شما بیشترین کارمزد رو متحمل بشید. بخشی از کارمزد در حقیقت کارمزد ارسال وجه برای شما در شبکه‌ی اون ارز خاص هست ولی صرافی‌ها معمولا مبلغ بسیار بیشتری از شما دریافت می‌کنن. این رقم ممکنه از چند ده سنت تا حتی چند ده دلار هم بسته به کوینی که برداشت می‌کنید متفاوت باشه. مجددا اگر بخش برداشت ارز رو در صرافی مربوطه مرور کنید، متوجه مبلغ دقیقی که قرار هست از رقم برداشتی شما کسر بشه می‌شید. همینطور این کارمزدها رو در بخشی با عنوان fees (کارمزدها) در اون سایت هم می‌تونید پیدا کنید.

دقت کنید که صرافی‌ها برای هر سه پروسه‌ی واریز، تبادل و برداشت حداقل‌هایی رو تعریف می‌کنن. بنابراین شما ممکنه بتونید معادل ۱۰ دلار رمزارز رو به صرافی واریز کنید اما امکان تبادل اون به دلیل کم بودنش رو نداشته باشید. یا حتی وقتی که تبدیل رو انجام دادید متوجه بشید که حداقل برداشت از این مقدار بیشتر هست. یا کارمزد انقدر زیاد باشه که عملا بخش زیادی از کوین‌هاتون رو از دست بدید.

انواع صرافی‌ها

برخی از صرافی‌ها خودشون از شما خرید می‌کنند و کوین‌های خودشون رو به شما می‌فروشن که در کریپتوپیا مورد بحث نیستن چون نمیتونن به اندازه کافی بهینه باشن.

صرافی‌های مطرح و معمول، بازاری رو بین خریدارها و فروشنده‌ها ایجاد می‌کنن و خودشون از معاملات کارمزد می‌گیرن. توضیحات بخش قبل مربوط به همین دست از صرافی‌ها بود. مثل بایننس، کوکوین، کوینکس، نوبیتکس، اکسیر و…

نوع دیگه‌ای از صرافی‌ها هم هستند که برای خریدهای موردی ازشون می‌شه استفاده کرد و این‌ها تبدیل مورد نظر شما رو در صرافی که بهترین نرخ رو ارائه بده انجام میدن و کوین شما رو در آدرسی که از ابتدا مشخص کردید واریز می‌کنن. این نوع صرافی‌ها معمولا نیاز به ثبت‌نام و احراز هویت ندارند و ممکنه در مواردی برای برخورد نکردن به مشکلات تحریم گزینه‌ی مناسبی باشن. نمونه‌ش چنجلی هست و شیپ‌شیفت که قبلا قابل استفاده بود ولی الان نیاز به احراز هویت پیدا کرده.

صرافی‌های غیرمتمرکز

وقتی که سعی داریم از رمزارزها به دلیل غیرمتمرکز بودنشون استفاده کنیم، چه چیزی ایده‌آل‌تر از یک صرافی غیرمتمرکز (DEX) می‌تونه باشه؟ خوشبختانه صرافی‌های غیرمتمرکز وجود دارند اما معمولا حجم بازار مناسبی ندارن و ممکنه نرخ تبدیل مناسبی گیرتون نیاد. از این دست صرافی‌ها می‌شه به ایتردلتا، فورک‌دلتا و کایبرسواپ اشاره کرد که همگی روی بستر ایتریوم فعالیت می‌کنند.

همینطور برخی از رمزارزها در دل خودشون بازارهایی برای مبادله رمزارزهای مختلف دارن. برای مثال بیت‌شیرز، ویوز، استلار، ریپل و کومودو.

و اگر می‌خواید بیت‌کوین و لایت‌کوین رو به هم تبدیل کنید، استفاده از روش مبادله اتمی در کیف پول‌هایی مثل Atomic Swap شاید پیشنهاد بدی نباشه.

نکته‌ای که باید در رابطه با این دست صرافی‌ها در نظر داشته باشید، محدودیت‌های فنی هست. اگر تصمیم دارید ایتریوم و توکن‌های اون رو به هم تبدیل کنید، اینکار در بستر شبکه‌ی ایتریوم به آسونی قابل انجام هست. یا کوین‌هایی که از مبادله اتمی پشتیبانی می‌کنن رو به آسونی می‌تونید به هم تبدیل کنید. اما خارج از این حالت‌ها ممکنه از نظر فنی امکان‌پذیر نباشه. بنابراین برای مثال در صرافی شبکه‌ی ویوز، تبدیل ویوز و توکن‌های روی اون به صورت غیر متمرکز انجام می‌گیره (اگه قبول داریم که خود رمزارز ویوز غیر متمرکز هست) ولی وقتی شما تبادلی رو انجام می‌دید که حداقل در یک سمتش بیت‌کوین، ایتریوم یا دلار قرار داره، شما در حقیقت یک توکن از اون‌ها رو در کیف پولتون دریافت می‌کنید که به خودی خود هیچ ارزشی نداره. ولی در عمل می‌تونید درخواست برداشت بدید و اون مرکز خاص در قبال اون توکن به شما ارز متناظرش رو در حساب‌تون بهتون تحویل می‌ده. (چیزی مشابه با تتر) دقت کنید که این بخش قضیه کاملا متمرکز هست و شما باید اعتماد داشته باشید که اون مرکز برای همیشه قرار هست این کار رو انجام بده وگرنه توکنش هم ارزشی نداره.

از نظر هزینه و کارمزدها، در صرافی‌های متمرکز شما بیشترین کارمزد رو زمانی متحمل می‌شید که تصمیم به برداشت کوین‌هاتون می‌گیرید. البته اگر مبالغ بالایی رو معامله می‌کنید کارمزد اون هم زیاد می‌شه. اما در صرافی‌های غیرمتمرکز هر پیشنهاد و پذیرش پیشنهادی یک تراکنش در شبکه محسوب می‌شه که بسته به پارامترها و شلوغی شبکه می‌تونه کم یا زیاد باشه ولی دیگه بستگی به ارقام مورد معامله نداره.

نکات ایمنی

  • صرافی‌ها کیف پول نیستن. از نگهداری بی‌مورد ارزهای دیجیتال در اون‌ها باید پرهیز کرد و به محض انجام تبدیل، در اسرع وقت باید کوین‌ها و توکن‌ها رو به حساب شخصی‌مون برداشت کنیم.
  • تجربه نشون داده بهترین و معتبرترین صرافی‌ها هم ممکنه هک بشن و موجودی خودشون رو از دست بدن. مجددا به بند قبل رجوع بشه.
  • متاسفانه ایرانی‌ها امکان استفاده از صرافی خارجی (غیر ایرانی) رو به صورت قانونی ندارند. حتی دیده شده صرافی احراز هویت شخص ایرانی رو تایید کرده ولی بعدا دسترسیش به سایت و کیف پول رو ازش گرفته. پس تحریم همواره در کمین شماست و باید هوشیار باشید. در حالت کلی بهتره با IP ایرانی وارد صرافی نشید، سعی کنید همیشه از IP یک کشور ثابت استفاده کنید، تا وقتی که مجبور نشدید احراز هویت نکنید و وقتی هم که مجبور شدید با هویت ایرانی احراز هویت نکنید یا اقلا کسی احراز هویت کنه که اقامت یک کشور دیگه‌ای رو داره.
  • صرافی‌ها وقت یا بی‌وقت و با دلیل یا بدون دلیل ممکنه تعطیل بشن و جواب شما رو هم دیگه ندن. و تکلیف کوین‌هایی که در اون‌ها داشتید برای همیشه نامشخص بمونه و عملا از دستشون بدید. اگر می‌خواید شب‌ها راحت‌تر بخوابید روی نگه داشتن کوین‌هاتون توی صرافی‌ها تجدید نظر کنید.

نظر شما چیه؟